Het lijkt of iedereen een fascinatie heeft voor de mogelijkheden van AI. Toegegeven, wat ooit alleen mogelijk leek in sciencefiction films, is werkelijkheid geworden. Chatbots, virtuele assistenten, contentcreators in alle soorten en maten; ze brengen een revolutie teweeg in ons zakelijke en persoonlijke leven.
De ontwikkelingen zijn indrukwekkend en soms ook nuttig, maar AI brengt ook een verborgen prijs op het milieu met zich mee. In deze post duiken we in op de verborgen milieu-impact van AI. We beoordelen of we deze kunstmatige hulpmiddelen kunnen gebruiken en tegelijkertijd de kosten voor de planeet kunnen beperken.
De snelle groei van AI
De ontwikkeling van mainstream AI-tools is in een stroomversnelling geraakt. Inmiddels kun je met AI ongelooflijke dingen zoals realtime vertalen, lange video’s transcripten en automatisch bijschriften genereren om de digitale toegankelijkheid te verbeteren. AI kan e-mails schrijven, vergaderingen organiseren en samenvatten. Het kan creatieve content maken zoals tekst, afbeeldingen, video en muziek.
De mogelijkheden zijn verbluffend, maar komen niet zonder kosten. Er waaien veel discussies op over de ethische en morele dilemma’s die gepaard gaan met de mogelijkheden van AI. Vaak wordt de aanzienlijke ecologische voetafdruk nog over het hoofd gezien. De energie die wordt gebruikt om de AI-modellen te trainen en achterliggende systemen van stroom te voorzien, is explosief gestegen.
De milieu-impact van AI in statistieken
Waterconsumptie
Microsofts datacenter in Iowa gebruikte 3 keer zo veel water tijdens de training van ChatGPT-4 in 2022. Dit water werd gebruikt om hun datacenters te koelen, maar viel midden in een periode van droogteperiode van meer dan 3 jaar. Microsofts algehele waterverbruik steeg met 35%. De groeiende vraag naar AI zullen waarschijnlijk leiden tot meer waterstress. Dit zal voor beleidsmakers moeilijke beslissingen opleveren over de balans in waterbehoeften van bewoners, milieu en economische groei.
Waterverbruik
Hoewel er geen exacte nummers bekend zijn, schatten wetenschappers dat een generatieve AI-chatbot ongeveer 500 ml water verbruikt voor iedere 20 beantwoorde vragen. Bedrijven zoals Microsoft en Google geven deze cijfers nauwelijks vrij. Zij pleiten namelijk dat AI ze uiteindelijk kan helpen om de milieu-impact (op alle fronten) te verkleinen.
Energieverbruik
Het trainen van het eerdere (en kleinere) GPT-3 model stootte dezelfde hoeveelheid CO₂ uit als één persoon die 200 retourvluchten maakt tussen Amsterdam en Tokio. We benoemen expliciet dat het toen om een kleiner model ging; toen werd er namelijk nog gewerkt met zo’n 175 miljard parameters. Inmiddels heeft GPT-4 naar verluidt meer dan 1,8 biljoen (!) parameters. Daarmee neemt dus ook de CO₂-uitstoot exponentieel toe.
Inmiddels is de discussie verschoven van losse modellen naar de infrastructuur eronder. Datacenters zijn nu goed voor ongeveer 1,5 procent van het wereldwijde elektriciteitsverbruik. Het Internationaal Energieagentschap verwacht dat dit richting 2030 ruim verdubbelt naar zo’n 945 terawattuur per jaar. Ter vergelijking: dat is meer dan heel Japan op dit moment jaarlijks verbruikt. Van al die datacenterstroom gaat naar schatting 11 tot 20 procent naar AI.
Wat we niet weten én waarom dat een probleem is
Over hoeveel AI-gegenereerde content er inmiddels op het web staat, doen wilde cijfers de ronde. Ze zijn stuk voor stuk lastig te controleren. Dat is geen toeval. De partijen die het antwoord zouden kunnen geven, publiceren hun cijfers nauwelijks. Datzelfde geldt voor het precieze water- en energieverbruik per model: we werken met schattingen van buitenaf, omdat de bedrijven zelf weinig loslaten.
Wat wel duidelijk is, is de richting. Meer mensen gebruiken AI, ze gebruiken het vaker, de modellen worden zwaarder in plaats van lichter. Daar komt een tweede effect bij dat weinig aandacht krijgt: gegenereerde content komt zelf ook weer op het web te staan en wordt vervolgens materiaal voor de volgende generatie modellen. Dat vergroot niet alleen de druk op opslag en verwerking, maar ook het risico op desinformatie en het schenden van auteursrechten.
Voor de energiekant van dat verhaal zijn er wel harde prognoses beschikbaar. Die vind je in de sectie hierboven over energieverbruik.
De impact van AI op het milieu
De impact van AI op het milieu is zo veelzijdig. Naast het verbruik van water en stroom, moet ook de delving van edelmetalen en andere grondstoffen die nodig zijn om de hardware te bouwen meegenomen worden. De extractie, het verwerken en het transport van edelmetalen draagt bij aan ecologische vernietiging en vervuiling van gebieden die vaak al jaren worden geëxploiteerd.
En als de datacenters die worden gebruikt om AI van energie te voorzien nog geen groene energie gebruiken (wat vaak het geval is), betekent dit dat er enorm veel fossiele brandstoffen worden gebruikt. We kunnen dus wel concluderen dat het bouwen en trainen van AI veel van de planeet vergt en (bij de huidige inrichting) niet echt iets teruggeeft.
AI-efficiëntie dilemma
AI en de strijd tegen klimaatverandering is behoorlijk paradoxaal te noemen. De technologie kan een hulpmiddel zijn in de strijd tegen klimaatvernietiging. AI kan klimaatmodellen en geo-engineering ondersteunen en daardoor een oplossing bieden voor het verminderen van de CO₂-uitstoot.
Naast die mogelijkheden, wordt AI vooral ingezet voor een efficiëntieslag van ons; werkende mensen. IT- en bedrijfsprocessen worden bijvoorbeeld geoptimaliseerd en besparen daarmee op energieverbruik en CO₂-uitstoot.
Klinkt mooi, maar zo eenvoudig is het niet. Ten eerste: bedrijven zullen steeds vaker AI-tools gebruiken om tijd te besparen. Dit resulteert in méér energieverbruik. Daarbij: bedrijven die 2 keer zoveel werk in een dag verzetten, zullen geen minuut eerder uitklokken. Er wordt dus geen energie bespaard op computers of machines die eerder uitgezet worden.
Kun je AI duurzaam gebruiken?
We kunnen concluderen dat AI een enorme impact op het milieu heeft waar veel mensen geen idee van hebben. Focus daarom niet alleen op efficiëntie en winst, maar maak de shift van ‘winst’ naar ‘waarde’. Wat is het je waard om een AI te gebruiken? Er zijn een paar dingen die je kunt doen om de impact van AI op het milieu te minimaliseren:
Evalueer de noodzaak van AI
Voordat je je tot AI wendt, kun je overwegen of AI echt nodig is om een taak te voltooien. Wellicht kun je het ook af zonder AI.
Optimaliseer het gebruik van AI-tools
Als je AI-tools gebruikt, zorg er dan voor dat je ze zorgvuldig gebruikt en op een manier die is geoptimaliseerd voor energie-efficiëntie. Laat bijvoorbeeld niet elke dag een AI-schrijftool werken aan socialemediaposts als je maar drie keer per week tijd hebt om te publiceren.
Kies bewust welke AI-bots je toelaat
Je kunt AI-crawlers weren via je robots.txt, maar doe dat weloverwogen. Er zijn namelijk twee soorten bots. Trainingsbots als GPTBot halen content op die gebruikt kan worden om modellen te trainen. Zoekbots als OAI-SearchBot vullen de index waaruit ChatGPT citeert wanneer iemand een vraag stelt.
Blokkeer je de trainingsbots, dan bescherm je je content en scheelt dat een fractie aan crawlverkeer. Blokkeer je ook de zoekbots, dan verdwijn je uit de antwoorden waar jouw doelgroep haar keuzes maakt, terwijl het energieverbruik van die datacenters daar geen gram van daalt. Voor de meeste duurzame merken is dat niet de beste keuze. In robots.txt in het AI-tijdperk staan voorbeeldconfiguraties voor beide keuzes, en in kan duurzame marketing wel samen met AI leggen we uit waarom wij die afweging maken zoals we hem maken.
Milieu Impact AI is groot
De vooruitgang op het gebied van AI biedt veel mogelijkheden om tijd en geld te besparen. Maar de ecologische prijs die we daarvoor betalen, kunnen we simpelweg niet buiten beschouwing laten. Het stroomverbruik van datacenters gaat richting 2030 ruim verdubbelen, en de verduurzaming van de energie die ze voedt gaat langzamer dan die groei. Daar komt bij dat de tijdsbesparing van AI niet automatisch leidt tot minder werk. We leven in een wereld waar tijd geld is, dus verzetten we simpelweg méér werk op een dag.
We kunnen AI in potentie verantwoord gebruiken, zolang we goed nadenken over waar, wanneer en waarvoor. Het is vooral belangrijk onszelf te wapenen met kennis over de milieu-impact, want alleen daardoor kunnen we bewustere keuzes maken. Hoe wij die afweging zelf maken als duurzaam marketingbureau, lees je in kan duurzame marketing wel samen met AI.
Dit artikel is voor het laatst gecontroleerd op 06 augustus 2026